Uchwała
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 23 lipca 2026 r.
III CZP 13/26

Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela także wtedy, gdy wszczęcie lub dalsze prowadzenie przez niego egzekucji jest możliwe na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przez jego poprzednika prawnego (art. 804¹ i art. 804² k.p.c.). W tym przypadku w tytule wykonawczym należy zastrzec, że nie uprawnia on do wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji.

Art. 788 k.p.c.

§ 1. Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

§ 2. Za przejście uprawnień lub obowiązków, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, uważa się również zmiany w prawie rozporządzania mieniem wywołane ustanowieniem zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku lub zarządu sukcesyjnego albo powołaniem wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela, jak również wygaśnięciem funkcji zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku, zarządcy sukcesyjnego, wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela.

§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji możliwe jest na zasadach przewidzianych w art. 804¹ i art. 804². Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.

Art. 804¹ k.p.c. W razie przejścia egzekwowanego uprawnienia na inną osobę po wszczęciu postępowania egzekucyjnego osoba ta może wstąpić do postępowania na miejsce wierzyciela za jego zgodą, o ile przejście będzie wykazane dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

Art. 804² k.p.c.

§ 1. Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu, jeżeli wykaże przejście uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
§ 2. W przypadku niezłożenia przez wnioskodawcę dokumentów, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji bez wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia braków wniosku.
§ 3. W przypadku, o którym mowa w § 2, odpis postanowienia doręcza się tylko wnioskodawcy. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

W literaturze wskazano, że przepis art. 788 § 1 k.p.c. nie dotyczy zmian podmiotowych, które nastąpiły po wszczęciu właściwego postępowania egzekucyjnego. Odmienne stanowisko wyraził SN w uchwale z 29 października 2004 r. (III CZP 63/04, OSNC 2005, Nr 10, poz. 174), zauważając, że przepisy uzasadniające niestosowanie art. 788 § 1 we wskazanej sytuacji dotyczą wyłącznie sukcesji uniwersalnej oraz szczególnego przypadku sukcesji singularnej, jakim jest zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 819, 819¹). Z tego powodu SN w uchwale tej przyjął, że komentowany przepis powinien być stosowany również w razie przeniesienia wierzytelności (przelewu) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Analogiczne stanowisko zajął również SN w uchwale z 5 marca 2009 r. (III CZP 4/09, OSNC 2010, Nr 1, poz. 2).

W wyniku nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej na mocy art. 1 pkt 228 ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469), wprowadzony został przepis art. 804¹ k.p.c. ułatwiający wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w razie przejścia egzekwowanego uprawnienia na inną osobę po powstaniu tytułu wykonawczego. Dotychczas nie było możliwe dokonywanie przekształceń podmiotowych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a po powstaniu tytułu wykonawczego.

Art. 793 k.p.c. w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać dalsze tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć, i ich liczbę porządkową.

Art. 794 k.p.c. Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule wykonawczym czyni się wzmiankę o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego. W postępowaniu tym sąd ogranicza badanie do faktu utraty tytułu wykonawczego.

Przepisy art. 793 i 794 k.p.c. wprowadzają wyjątki od zasady dopuszczalności wydania wierzycielowi tylko jednego tytułu wykonawczego, uznawanej w doktrynie za jedno z podstawowych założeń prawa egzekucyjnego. Nabywca wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym może dążyć do uzyskania wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika w celu uzyskania zabezpieczenia stwierdzonej nim wierzytelności. Z tego też względu potrzebny jest mu tytuł wykonawczy.

W trybie art. 793 k.p.c. sąd nie nadaje dalszej klauzuli wykonalności, lecz postanawia wydać dalsze tytuły wykonawcze, a więc tytuły egzekucyjne zaopatrzone w klauzulę wykonalności.

Uchwała
Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 12 czerwca 2026 r.
III CZP 2/26

Na postanowienie sądu upadłościowego o zabezpieczeniu powództwa syndyka masy upadłości o nakazanie przekazania składników majątkowych do masy upadłości przez ustanowienie zakazu ich zbywania lub obciążania (art. 134 ust. 1b ustawy – Prawo upadłościowe) przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji (art. 741 § 1 zd. 1 i § 2 zd. 1 k.p.c.).

Sąd Rejonowy w Opolu, w sprawie, OP1O/Guz/1/2025, postanowieniem z 12.5.2025 r. wystąpił do Sądu Najwyższego z następującymi zagadnieniami prawnymi:

Uchwała

Sądu Najwyższego – Izba Cywilna

z dnia 14 maja 2026 r.

III CZP 41/25

​Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie ma zdolności restrukturyzacyjnej.

Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 533, dalej: p.r.).

Zdolność restrukturyzacyjna to atrybut przysługujący niektórym dłużnikom umożliwiający prowadzenie z ich udziałem jednego z czterech postępowań restrukturyzacyjnych.

Podmiotem, który jest wyposażony w zdolność restrukturyzacyjną jest m.in. przedsiębiorca. Zgodnie z art. 43[1] k.c. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, prawna oraz jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33[1] k.c., prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Zdolność restrukturyzacyjna jest w swoim zakresie pojęciem węższym niż zdolność upadłościowa, która ustawodawca przyznał także osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej (konsumencka zdolność upadłościowa). Zdolność restrukturyzacyjną mają natomiast podmioty, które ubocznie prowadzą działalność gospodarczą, np. fundacje, stowarzyszenia, związki zawodowe, instytuty badawcze. Zdolność restrukturyzacyjna przysługuje także spółce kapitałowej w organizacji, o ile podjęła ona działalność gospodarczą przed uzyskaniem wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Zdolność restrukturyzacyjną posiada nie spółka cywilna, ale jej wspólnicy.

W doktrynie prawa restrukturyzacyjnego oraz w dyskusji publicznej intensywnie toczy się spór na temat zdolności restrukturyzacyjnej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Kwestia ta jest dyskusyjna także w orzecznictwie sądów restrukturyzacyjnych Ustawodawca nie wykluczył zdolności restrukturyzacyjnej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Podmioty te nie mają co prawda statusu przedsiębiorcy, a w ustawie Prawo upadłościowe expressis verbis wykluczono posiadanie przez nie zdolności upadłościowej (art. 6 pkt. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe). Jednak brak jest tożsamego wyłączenia w ustawie Prawo restrukturyzacyjne. Może to uzasadniać przyznanie zdolności restrukturyzacyjnej publicznym samodzielnym zakładom opieki zdrowotnej.

Ostatnio w orzecznictwie sądów powszechnych zaobserwowano pewien przełom. Wskazywał on na to, że w orzecznictwo sądów powszechnych skłania się ku uznaniu zdolności restrukturyzacji SPZOZ. 19 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu otworzył postępowanie sanacyjne wobec SPZOZ w Kole – po raz pierwszy wprost przesądzając o zdolności restrukturyzacyjnej samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej oraz wskazując, że otwarcie sanacji w takim przypadku nie prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli (PO1P/GRs/3/2026). 17 marca 2026 r. Sąd Rejonowy w Kielcach V Wydział Gospodarczy sekcja ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych otworzył przyspieszone postępowanie układowe Zespołu Opieki Zdrowotnej w Skarżysku-Kamiennej Szpital Powiatowy im. Marii Skłodowskiej-Curie. Podobnie postępowanie restrukturyzacyjne wobec szpitala zostało wszczęte przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie. I właśnie na kanwie sprawy, która toczyła się przed tym sądem zapadła wskazana na wstępie uchwała Sądu Najwyższego. Sprawa dotyczyła zatwierdzenia układu dłużnika, którym jest Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej (SP ZOZ). Placówki takie funkcjonują na podstawie art. 50a-82 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 450). SP ZOZ posiadają osobowość prawną – uzyskiwaną z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego – lecz są podmiotami leczniczymi niebędącymi przedsiębiorcami. Placówki takie pokrywają z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i regulują zobowiązania. SP ZOZ tworzą jednostki samorządu terytorialnego, Skarb Państwa, uczelnie medyczne. Od 17 września ubr. obowiązują przepisy, które pozwalają SP ZOZ-om na wdrażanie programów naprawczych (nie dłuższych niż 3-letnie) oraz ułatwiają łączenie takich placówek. W sprawie, która trafiła do SN na skutek zagadnienia prawnego wystosowanego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wierzyciel złożył wniosek 3 stycznia 2025 r. o uchylenie skutków opublikowanego obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, dotyczącego postępowania o zatwierdzenie układu wobec ZOZ-u. Wierzyciel argumentował, że skutki tego obwieszczenia prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli, a postępowanie pozostaje w sprzeczności z prawem z powodu braku zdolności restrukturyzacyjnej dłużnika. Sąd Rejonowy powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 11 maja 2005 r. (III CZP 11/05) i nie podzielił poglądu, zgodnie z którym SPZOZ nie może mieć zdolności restrukturyzacyjnej, gdyż nie ma zdolności upadłościowej. Zatem rzeszowski sąd oddalił wniosek wierzyciela o uchylenie skutków obwieszczenia, o którym mowa w art. 226a prawa restrukturyzacyjnego.

Wierzyciel, jeden z dostawców szpitala, złożył zażalenie na to postanowienie, zarzucając m.in. błędną wykładnię ustawy przez prowadzenie wobec dłużnika postępowania restrukturyzacyjnego bez podstawy prawnej. Sąd Okręgowy w Rzeszowie rozpoznając zażalenie powziął wątpliwości co do tego czy Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej posiada zdolność restrukturyzacyjną i wystosował zagadnienie prawne do Sądu Najwyższego. Uchwała SN może zamknąć drogę do korzystania przez publiczne szpitale z narzędzi i mechanizmów przewidzianych w Prawie restrukturyzacyjnym.

 

 

Zgodnie z przepisem art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 614, dalej: p.u.) z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809). Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny.

Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. W myśl art. 31 § 2 k.r.o. do majątku wspólnego należą w szczególności:

1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.).
5. środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz.Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz.U. poz. 1843) każdego z małżonków.

Z kolei do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

Uchwała
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 24 lutego 2026 r.
III CZP 38/25

1. Artykuł 96 pr.upadł. i art. 203¹ § 1 KPC nie są przepisami konkurencyjnymi. Skutkiem podniesienia zarzutu potrącenia po terminie określonym w art. 203¹ § 2 KPC jest bezskuteczność tej czynności procesowej (art. 167 KPC). Skutkiem niezachowania terminu określonego w art. 96 pr.upadł. jest utrata prawa potrącenia.

2. Jeżeli nie nastąpiła utrata prawa potrącenia i zarzut potrącenia został podniesiony bez naruszenia ograniczeń z art. 203¹ KPC, sąd rozpoznający powództwo syndyka o wierzytelność upadłego powinien zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 pkt 1 KPC) do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności zaliczenia wierzytelności pozwanego na poczet wierzytelności upadłego.

Art. 203¹ § 1 k.p.c.

Podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność:
1) pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda;
2) o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników.

§ 2 Pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.

§ 3 Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat.

Art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 614, dalej: p.u.)

Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności.

Zarzut potrącenia stanowi jeden z najbardziej popularnych zarzutów, za pomocą których pozwany w procesie o zapłatę może doprowadzić do oddalenia – w całości lub w określonej części – wytoczonego przeciwko niemu powództwa. Z zarzutu tego może skorzystać także osoba pozwana przez syndyka masy upadłości, dochodzącego na rachunek upadłego wierzytelności przysługujących upadłemu w stosunku do tej osoby. W takim wypadku jednak skuteczne podniesienie zarzutu potrącenia obwarowane jest dodatkowymi warunkami.

Sąd Najwyższy przedstawioną na wstępie uchwałą rozstrzygnął kwestie, czy skuteczność procesowego zarzutu potrącenia, podnoszonego przez dłużnika upadłego, jest w jakikolwiek sposób uwarunkowana kierunkiem rozpoznania zgłoszenia wierzytelności dokonanego przez tego dłużnika w toku postępowania upadłościowego, połączonego z oświadczeniem o potrąceniu składanym zgodnie z art. 96 p.u. (innymi słowy – czy skuteczność zarzutu potrącenia zależy od tego, by wierzytelność dłużnika upadłego zgłoszona do masy upadłości została uznana na liście wierzytelności sporządzonej w postępowaniu upadłościowym oraz by na tej liście odzwierciedlony został wynik potrącenia dokonanego przy tym zgłoszeniu). W poprzednich judykatach SN wyrażał jednak odmienne poglądy, i tak:

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2025 r.

Przeniesienie przez społeczną inicjatywę mieszkaniową SIM (równolegle funkcjonująca nazwa: towarzystwo budownictwa społecznego TBS) na najemcę własności lokalu mieszkalnego wybudowanego przy wykorzystaniu finansowania zwrotnego albo przy wykorzystaniu kredytu udzielonego przez Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach programu wsparcia ze środków byłego Krajowego Funduszu Mieszkaniowego na podstawie wniosku złożonego do 30 września 2009 r., zostało uregulowane w przepisach rozdziału 4b ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 790), dalej: ustawa o społecznych formach rozwoju.

Przeniesienie własności może nastąpić wyłącznie na rzecz osób fizycznych, będących co najmniej 5 lat stronami obowiązującej umowy w sprawie partycypacji w kosztach budowy wynajmowanego przez nie lokalu. Sam wniosek o przeniesienie własności lokalu może zostać złożony po upływie 5 lat od dnia, w którym wydano pozwolenie na użytkowanie budynku, w którym znajduje się lokal. Przepisy ustawy nie uzależniają przy tym możliwości złożenia wniosku o wykup od wysokości wniesionej partycypacji, co oznacza, że najemcy, którzy partycypowali w wysokości niższej niż 30% (maksymalna wysokość partycypacji), mają możliwość zwrócenia się do spółki z przedmiotowym wnioskiem.

Decyzję o wyodrębnieniu na własność lokalu mieszkalnego podejmuje zgromadzenie wspólników, walne zgromadzenie akcjonariuszy albo walne zgromadzenie SIM. Przepisy ww. ustawy nie zawierają jednak przesłanek, jakimi powinien kierować się właściciel zasobu, przy podejmowaniu decyzji dotyczącej wyodrębnienia lokalu mieszkalnego. Spółka jest właścicielem mieszkań, co oznacza, że decyzja w przedmiocie ich sprzedaży leży w gestii odpowiednich organów spółki. Należy również pamiętać, że SIM-y, których udziałowcami są gminy – prowadzą także lokalną politykę mieszkaniową i w oparciu o nią podejmują decyzje co do sprzedaży lokali.

Ustawą z dnia 10 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 11, która weszła w życie 19 stycznia 2021 r.) wprowadzono rozwiązanie, które umożliwia najemcy będącemu stroną umowy w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego wystąpienie do SIM z wnioskiem o zmianę umowy najmu na umowę najmu instytucjonalnego z dojściem do własności.

Zgodnie z przepisami ustawy o społecznych formach rozwoju najemca, który partycypował w kosztach budowy lokalu we wskazanej wysokości i spełnia dodatkowe warunki wskazane w art. 33db ust. 1 ustawy (jest stroną obowiązującej umowy w sprawie partycypacji przez co najmniej 5 lat oraz nie zalega przez 5 lat z zapłatą czynszu), może wystąpić do SIM z wnioskiem o zmianę dotychczasowej umowy najmu na umowę najmu instytucjonalnego z dojściem do własności, uwzględniającej rozliczenie partycypacji.

W tym przypadku przepisy ustawy nie przewidują, aby SIM mogła nie zgodzić się na zawarcie tego rodzaju umowy. Należy jednak mieć na uwadze, że zgodnie z przepisem art. 29 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa (Dz.U. z 2021 r. poz. 11), w zw. z art. 51 pkt 5 tej ustawy, rozwiązanie to jest możliwe wyłącznie w stosunku do przedsięwzięć inwestycyjno-budowlanych, co do których wniosek o finansowanie zwrotne (preferencyjny kredyt udzielany przez Bank Gospodarstwa Krajowego TBS/SIM na realizację lokali mieszkalnych na wynajem) został złożony po 1 stycznia 2022 r.

Ponadto, o taki rodzaj umowy może wystąpić wyłącznie najemca, który partycypował w kosztach budowy lokalu w wysokości nie niższej niż:

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna

z dnia 15 stycznia 2025 r.

III CZP 30/24

​Od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pobiera się opłaty, o której mowa w art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, jeżeli dochodzenie danej wierzytelności mieści się w zakresie działalności tego Zakładu określonej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a koszty postępowania egzekucyjnego obciążają dłużnika; opłaty tej nie pobiera się także w każdym wypadku, w którym postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed upływem dwóch lat od powstania tytułu egzekucyjnego obejmującego daną wierzytelność.

Art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 377, dalej: u.k.k.)

W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, wierzyciela obciąża opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Jeżeli jednak wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia postępowania egzekucyjnego wiąże się ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od dnia doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji albo z zawarciem w tym terminie porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem dotyczącego sposobu lub terminu spełnienia świadczenia, opłata ta obciąża dłużnika. Jeżeli spełnienie świadczenia lub zawarcie porozumienia z wierzycielem nastąpiło po upływie miesiąca od dnia doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, obciąża go opłata w wysokości 10% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Art. 29 ust. 4 u.k.k.

W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn niż wskazane w ust. 1 komornik pobiera od wierzyciela opłatę w wysokości 150 złotych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 30. Opłata podlega zmniejszeniu o sumę opłat egzekucyjnych ściągniętych i obciążających dłużnika.

Obowiązujący do dnia 1 stycznia 2019 r. art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1309 ze zm.; dalej – u.k.e) przewidywał, że w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela oraz na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c. co do zasady komornik pobierał od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Natomiast w przypadku umorzenia postępowania z innych przyczyn w ogóle nie pobierał opłaty od tej części świadczenia, która nie została wyegzekwowana (art. 49 ust. 5 u.k.e.), ponosząc samodzielnie związane z tym ryzyko finansowe.

Sytuacja uległa zmianie z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Niezależnie bowiem od obciążenia wierzyciela opłatą stosunkową w przypadku umorzenia postępowania na jego wniosek lub z powodu jego bezczynności (por. art. 29 ust. 1 u.k.k. w związku z art. 825 pkt 1 i art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.), nałożono nań opłatę stałą w kwocie 150 zł w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn (art. 29 ust. 4 u.k.k.), zwalniając jednak z tych obowiązków m.in. jednostki samorządu terytorialnego (por. art. 29 ust. 5 i 6 u.k.k.). Wprowadzenie stałej opłaty końcowej miało na celu zapewnienie komornikom sądowym gwarantowanego dochodu z tytułu prowadzenia każdej sprawy, tak aby nie musieli ponosić kosztów i wydatków wiązanych z postępowaniem bez możliwości przynajmniej częściowego ich pokrycia przez wierzyciela.

Równocześnie rozstrzygnięto jednoznacznie, że Skarb Państwa nie uiszcza opłat egzekucyjnych (art. 45 ust. 2 u.k.k.), wiążąc to – jak wynika wprost z uzasadnienia rządowego projektu ustawy – z wyraźnym określeniem opłat egzekucyjnych jako daniny publicznej, stanowiącej w całości dochód Skarbu Państwa, i kierując się myślą, że Skarb Państwa nie może być zobowiązany do uiszczania opłat na swoją rzecz.

Z mocy art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k., zryczałtowanej opłaty wskazanej w art. 29 ust. 4 u.k.k. nie pobiera się od wierzycieli:

1) których przedmiotem działalności nie jest działalność finansowa i ubezpieczeniowa oraz

2) od podmiotów, których przedmiotem działalności jest działalność finansowa i ubezpieczeniowa, o ile są wierzycielami pierwotnymi, a wierzytelność nie była przedmiotem obrotu – pod warunkiem że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed upływem dwóch lat od powstania tytułu egzekucyjnego obejmującego daną wierzytelność.

Z kolei na mocy art. 30 u.k.k., w razie „oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego” komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia.

Zgodnie z przepisem art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 497, dalej: u.s.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa.

Do zadań ZUS należy w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek, wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł, prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek, orzekanie przez lekarzy orzeczników ZUS oraz komisje lekarskie ZUS dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Przedmiotem działalności ZUS jest zatem działalność finansowa i ubezpieczeniowa.

Uchwała
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 15 października 2024 r.
III CZP 13/24