PLAN SPŁATY WIERZYCIELI

PLAN SPŁATY WIERZYCIELI

Przepisy o upadłości konsumenckiej systematycznie należą do tzw. odrębnych postępowań upadłościowych, co jednoznacznie wskazuje, że regulacja ta w jakimś zakresie nie mieści się w tzw. ogólnym (zwyczajnym, zwykłym) postępowaniu upadłościowym w stosunku do przedsiębiorców. Wynika z tego, że szereg rozwiązań i instytucji prawnych zawartych w upadłości konsumenckiej różni się od zawartych w upadłości ogólnej albo jest temu postępowaniu nieznana. Jedną z takich instytucji, nieznanych upadłości ogólnej, jest tzw. plan spłaty wierzycieli realizowany przez upadłego konsumenta. Upadłość konsumencka składa się z dwóch faz. Pierwszym etapem jest faza likwidacyjna postępowania upadłościowego. Podczas drugiego etapu następuje realizacja planu spłaty wierzycieli. Plan spłaty określa zakres i czas spłacania przez upadłego zobowiązań, których nie udało się zaspokoić w fazie likwidacyjnej.

ISTOTA PLANU SPŁATY WIERZYCIELI

Instytucja planu spłaty jest autonomiczną konstrukcją przepisów o upadłości konsumenckiej. Odpowiednikiem planu spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej nie jest ani układ zawierany w postępowaniu upadłościowym, ani ugoda sądowa czy ugoda pozasądowa. Cechą charakterystyczną planu spłaty jest to, że jest on ustalany przez sąd upadłościowy. Rozstrzygnięcie sądu upadłościowego może co prawda, z inicjatywy wierzycieli lub upadłego, podlegać kontroli w toku instancji. Jednakże plan spłaty nie jest ustalany, jak ma to miejsce w przypadku układu, w drodze propozycji dłużnika poddawanych weryfikacji w akcie głosowania przez wierzycieli podczas zgromadzenia wierzycieli. Plan spłaty wierzycieli ustala sąd upadłościowy i to dopiero po zatwierdzeniu listy wierzytelności względnie po wykonaniu ostatecznego planu podziału masy upadłości. Uczestnicy postępowania upadłościowego (upadły, wierzyciele, syndyk) są przez sąd jedynie wysłuchiwani. Oznacza to, że projekt planu spłaty wierzycieli sporządza sąd na podstawie akt sprawy konkretnego postępowania upadłościowego prowadzonego w stosunku do danego konsumenta i po jedynie informacyjnym wysłuchaniu wskazanych podmiotów. Treść planu spłaty może nie być zatem zgodna ani z wolą upadłego, ani z wolą wszystkich albo niektórych wierzycieli. Plan spłaty nie jest zatem “umową” pomiędzy upadłym a wierzycielami. 

ELEMENTY PLANU SPŁATY WIERZYCIELI

Zasadniczym celem planu spłaty wierzycieli jest określenie w jakim zakresie i w jakim czasie upadły jest zobowiązany spłacać wierzytelności uznane na liście wierzytelności a nie zaspokojone na podstawie planu podziału funduszów masy upadłości. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty sąd upadłościowy winien także określić jaka część zobowiązań upadłego zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty. Nie jest możliwe ustalenie innych warunków “restrukturyzacyjnych”, odnośnie do zobowiązań, niż ich spłata. Plan spłaty, w swoim założeniu, zakłada, że zobowiązania nie zostaną spłacone w całości. Niemniej w wyjątkowych sytuacjach nie jest wykluczone finalne zaspokojenie wszystkich zobowiązań. Jeśli chodzi o zobowiązanie upadłego powstałe po ogłoszeniu upadłości to jeżeli nie zostały one spełnione w toku postępowania upadłościowego winny być wykonywane w całości i na bieżąco.  Plan spłaty wierzycieli musi uwzględniać te zobowiązania w pełnej wysokości bez możliwości ich umorzenia, choćby częściowego. Sąd może jedynie uznać, że ich spłata może zostać rozłożona na raty, lecz tylko w okresie jaki został przewidziany na wykonanie planu spłaty wierzycieli.

WIERZYTELNOŚCI OBJĘTE PLANEM SPŁATY

Plan spłaty obejmuje trzy kategorie należności:

  1. wierzytelności uznane na liście wierzytelności, niewykonane w toku postępowania na podstawie planów podziału (a zatem wierzytelności zgłoszone i prawomocnie uznane na liście oraz wierzytelności prawomocnie uwzględnione na liście z urzędu). Z dobrodziejstwa planu spłat nie skorzystają więc ci wierzyciele, którzy wykazali się biernością. Taka konstrukcja ma zachęcać wierzycieli do aktywnego udziału w postępowaniu upadłościowym;
  2. wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości i niewykonane w toku postępowania, a więc długi masy upadłości. Zobowiązania te uwzględnia się w planie spłaty wierzycieli w pełnej wysokości, przy czym ich spłata może być rozłożona na raty na czas nie dłuższy niż przewidziany na wykonanie planu spłaty wierzycieli;
  3. tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa koszty postępowania upadłościowego. Koszty te uwzględnia się w planie spłaty wierzycieli w pełnej wysokości, przy czym ich spłata może być rozłożona na raty na czas nie dłuższy niż przewidziany na wykonanie planu spłaty wierzycieli.

UMORZENIE ZOBOWIĄZAŃ BEZ USTALANIA PLANU SPŁATY

Art. 49116 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 233)

1. Sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli.
2. Umarzając zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli sąd obciąża Skarb Państwa tymczasowo pokrytymi kosztami postępowania.
3. Przepisy art. 49121 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Jeżeli z góry wiadomo, że upadły nie posiada zdolności dokonania jakichkolwiek spłat względem wierzycieli to wówczas sąd upadłościowy umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Planowi spłaty należy przypisać nie tylko funkcję windykacyjną, ale także funkcję wychowawczą. Z tej przyczyny odstąpienie od ustalenia planu spłaty, a zatem rezygnacja z istotnego stadium postępowania upadłościowego, powinno mieć charakter absolutnie wyjątkowy. Z uwagi na stan zdrowia upadłego, niedołężność, brak zdolności do pracy, w połączeniu z brakiem źródeł przychodów może być a priori oczywiste, że upadły nie dokona jakichkolwiek spłat. Przepis wskazuje, że w niektórych przypadkach upadłość konsumencka może mieć całkowicie  uproszczony charakter. Otóż w skrajnych przypadkach, w przypadku całkowitego braku majątku i braku źródeł dla jego pozyskania postępowanie upadłościowe może zostać przeprowadzone bez fazy likwidacji majątku i bez fazy planu spłaty. Po ustaleniu listy wierzytelności może dojść do całkowitego oddłużenia upadłego. Umorzenie nie obejmuje jednak:

  1. zobowiązań o charakterze alimentacyjnym;
  2. zobowiązań wynikających z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci;
  3. zobowiązań do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
  4. zobowiązań do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie;
  5. zobowiązań do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem;
  6. zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Koszty postępowania upadłościowego tymczasowo wyłożone przez Skarb Państwa – w przypadku odstąpienia od ustalenia planu spłaty – obciążają Skarb Państwa. W konsekwencji w ostatecznym rozrachunku koszty oddłużenia dłużnika poniesie Skarb Państwa.

Po wydaniu (nawet nieprawomocnym) postanowienia o umorzeniu zobowiązań bez ustalania planu spłat niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed wydania tegoż orzeczenia.