Uchwała
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 23 lipca 2026 r.
III CZP 13/26

Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela także wtedy, gdy wszczęcie lub dalsze prowadzenie przez niego egzekucji jest możliwe na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przez jego poprzednika prawnego (art. 804¹ i art. 804² k.p.c.). W tym przypadku w tytule wykonawczym należy zastrzec, że nie uprawnia on do wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji.

Art. 788 k.p.c.

§ 1. Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

§ 2. Za przejście uprawnień lub obowiązków, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, uważa się również zmiany w prawie rozporządzania mieniem wywołane ustanowieniem zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku lub zarządu sukcesyjnego albo powołaniem wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela, jak również wygaśnięciem funkcji zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku, zarządcy sukcesyjnego, wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela.

§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji możliwe jest na zasadach przewidzianych w art. 804¹ i art. 804². Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.

Art. 804¹ k.p.c. W razie przejścia egzekwowanego uprawnienia na inną osobę po wszczęciu postępowania egzekucyjnego osoba ta może wstąpić do postępowania na miejsce wierzyciela za jego zgodą, o ile przejście będzie wykazane dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

Art. 804² k.p.c.

§ 1. Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu, jeżeli wykaże przejście uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
§ 2. W przypadku niezłożenia przez wnioskodawcę dokumentów, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji bez wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia braków wniosku.
§ 3. W przypadku, o którym mowa w § 2, odpis postanowienia doręcza się tylko wnioskodawcy. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

W literaturze wskazano, że przepis art. 788 § 1 k.p.c. nie dotyczy zmian podmiotowych, które nastąpiły po wszczęciu właściwego postępowania egzekucyjnego. Odmienne stanowisko wyraził SN w uchwale z 29 października 2004 r. (III CZP 63/04, OSNC 2005, Nr 10, poz. 174), zauważając, że przepisy uzasadniające niestosowanie art. 788 § 1 we wskazanej sytuacji dotyczą wyłącznie sukcesji uniwersalnej oraz szczególnego przypadku sukcesji singularnej, jakim jest zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 819, 819¹). Z tego powodu SN w uchwale tej przyjął, że komentowany przepis powinien być stosowany również w razie przeniesienia wierzytelności (przelewu) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Analogiczne stanowisko zajął również SN w uchwale z 5 marca 2009 r. (III CZP 4/09, OSNC 2010, Nr 1, poz. 2).

W wyniku nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej na mocy art. 1 pkt 228 ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469), wprowadzony został przepis art. 804¹ k.p.c. ułatwiający wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w razie przejścia egzekwowanego uprawnienia na inną osobę po powstaniu tytułu wykonawczego. Dotychczas nie było możliwe dokonywanie przekształceń podmiotowych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a po powstaniu tytułu wykonawczego.

Art. 793 k.p.c. w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać dalsze tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć, i ich liczbę porządkową.

Art. 794 k.p.c. Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule wykonawczym czyni się wzmiankę o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego. W postępowaniu tym sąd ogranicza badanie do faktu utraty tytułu wykonawczego.

Przepisy art. 793 i 794 k.p.c. wprowadzają wyjątki od zasady dopuszczalności wydania wierzycielowi tylko jednego tytułu wykonawczego, uznawanej w doktrynie za jedno z podstawowych założeń prawa egzekucyjnego. Nabywca wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym może dążyć do uzyskania wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika w celu uzyskania zabezpieczenia stwierdzonej nim wierzytelności. Z tego też względu potrzebny jest mu tytuł wykonawczy.

W trybie art. 793 k.p.c. sąd nie nadaje dalszej klauzuli wykonalności, lecz postanawia wydać dalsze tytuły wykonawcze, a więc tytuły egzekucyjne zaopatrzone w klauzulę wykonalności.