CZYM JEST UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA

Zwrot “upadłość konsumencka” nie należy do kategorii polskiego języka prawnego, ponieważ ustawa z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowego (dalej: p.u.) posługuje się pojęciem postępowania upadłościowego prowadzonego wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Przebieg tego postępowania jest regulowany przepisami tytułu V części trzeciej p.u. (491 [1] – 491 [23]. Powinno ono być prowadzone w taki sposób, aby umożliwić umorzenie zobowiązań upadłego niewykonanych w postępowaniu upadłościowym, a jeśli jest to możliwe – zaspokoić roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu.

Pojęcie “upadłość konsumencka” jest zatem jedynie skrótem myślowym. Upadłość konsumencka jest postępowaniem upadłościowym przewidzianym tylko dla osób fizycznych, które nie posiadają głównej zdolności upadłościowej w rozumieniu art. 5 p.u.

Art. 5
1. Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r. poz. 121 i 827 oraz z 2015 r. poz. 4), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
2. Przepisy ustawy stosuje się także do:
1) spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;
2) wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
3) wspólników spółki partnerskiej.
Upadłość konsumencka uregulowana została jako odrębne postępowanie upadłościowe. Dzieli się ono na trzy zasadnicze fazy:
  1. postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości i
  2. właściwe postępowanie upadłościowe, które kończy się prawomocnym ustaleniem planu spłaty
  3. etap wykonywania planu spłaty i orzekania o umorzeniu zobowiązań niewypłacalnego konsumenta.

Upadłościowy charakter tego postępowania jest wyraźnie widoczny w drugim jego etapie w ramach którego funkcjonuje syndyk masy upadłości. Właściwe postępowanie upadłościowe wobec konsumenta ma bowiem głównie charakter likwidacyjny. Jego założeniem jest spieniężenie całego majątku dłużnika z przeznaczeniem uzyskanych środków na spłatę wierzycieli. Jednakże brak majątku upadłego dłużnika w przypadku upadłości konsumenckiej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania upadłościowego. Celem upadłości konsumenckiej jest zapewnienie niewypłacalnemu dłużnikowi tzw. “drugiego startu”. Jego realizacja następuje zarówno na drugim jak i trzecim etapie postępowania upadłościowego. Cel ten jest osiągnięty, gdy nastąpi oddłużenie osoby fizycznej.

Postępowanie upadłościowe, w tym odrębne postępowanie upadłościowe względem osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej jest niewątpliwie sądowym postępowaniem cywilnym. W zakresie nieuregulowanym w przepisach o postępowaniu odrębnym do upadłości konsumenckiej mają zastosowanie – w sposób odpowiedni – przepisy o postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie

Postępowanie upadłościowe to – co do zasady – postępowanie polegające na wspólnym (zbiorowym) dochodzeniu roszczeń wierzycieli. Obecnie nie ulega wątpliwości, że postępowanie upadłościowe przedsiębiorcy można prowadzić tylko i wyłącznie przy istnieniu wielu wierzycieli. Niemniej ponieważ celem postępowania upadłościowego wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej jest oddłużenie, słusznie dopuszczono możliwość prowadzenia postępowania upadłościowego przy istnieniu tylko jednego wierzyciela upadłego (art. 491[2] ust. 2 p.u.).